നാട്ടിലെത്തിയിട്ട് ദിവസങ്ങൾ പിന്നിട്ടിരുന്നു.
ജ്യേഷ്ഠന്റെ വിയോഗത്തിനുശേഷമുള്ള കർമങ്ങളെല്ലാം അവൾ അനുഷ്ഠിച്ചു. ബന്ധുക്കൾ വന്നു. പരിചയക്കാർ വന്നു. ആശ്വസിപ്പിക്കുന്ന വാക്കുകൾ പലരും പറഞ്ഞു. മരണത്തിന്റെ ദുഃഖത്തെക്കുറിച്ചും ആത്മാവിന്റെ യാത്രയെക്കുറിച്ചും ഓരോരുത്തരും അവരവരുടെ വിശ്വാസങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് സംസാരിച്ചു.
ഭദ്ര എല്ലാം കേട്ടു.
എല്ലാവരോടും സംസാരിച്ചു.
ചോദിച്ചതിനെല്ലാം മറുപടി നൽകി.
കരയേണ്ട സമയത്ത് കരയുന്നവരെപ്പോലെ അവൾ നിന്നു. മൗനം പാലിക്കേണ്ട സമയത്ത് മൗനം പാലിച്ചു. ആചാരങ്ങൾ നിർദേശിച്ചതുപോലെ അനുഷ്ഠിച്ചു.
എന്നാൽ ഇതെല്ലാം ചെയ്യുമ്പോഴും അവൾക്കുള്ളിൽ മറ്റൊരാൾ ഇതെല്ലാം നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി.
ദുഃഖിക്കുന്ന ഭദ്രയെ നോക്കുന്ന മറ്റൊരു ഭദ്ര.
കരയുന്നവളെ നോക്കുന്ന മറ്റൊരാൾ.
കർമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്ന ശരീരത്തെ നിരീക്ഷിക്കുന്ന, അതിൽനിന്നെല്ലാം അല്പം അകലെ നിൽക്കുന്ന ഒരു സാക്ഷി.
അവൾക്ക് അത്ഭുതം തോന്നിയില്ല.
കാരണം, അവൾക്കിപ്പോൾ ഈ പ്രപഞ്ചം തന്നെ ഒരു സ്വപ്നം മാത്രമാണെന്ന തോന്നൽ ശക്തമായിരുന്നു.
സ്വപ്നത്തിൽ സന്തോഷമുണ്ടാകുന്നു. ദുഃഖമുണ്ടാകുന്നു. സ്നേഹവും വേർപാടുമുണ്ടാകുന്നു. ഒരാൾ ജനിക്കുന്നു, മറ്റൊരാൾ മരിക്കുന്നു. സ്വപ്നം കാണുന്ന സമയത്ത് അതിലെ ഓരോ സംഭവവും യഥാർഥമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഉണരുമ്പോൾ, ആ അനുഭവങ്ങളുടെ സ്വഭാവം മാറുന്നു.
അപ്പോൾ ഈ ജീവിതവും അങ്ങനെയാണെങ്കിലോ?
അവൾ സ്വയം ചോദിച്ചു.
താൻ സ്നേഹിച്ചവർ, താൻ വെറുത്തവർ, താൻ ആഗ്രഹിച്ചവ, താൻ നഷ്ടപ്പെടുത്തിയവ—എല്ലാം ഒരുപാട് നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു സ്വപ്നത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ മാത്രമാണെങ്കിലോ?
അങ്ങനെയെങ്കിൽ, ഈ സ്വപ്നത്തിൽനിന്ന് ആരാണ് തന്നെ ഉണർത്തുക?
ഒരു ഗുരുവോ?
ഒരു ദൈവമോ?
മരണമോ?
അതോ, ഉണരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഈ ഭദ്രതന്നെയോ?
അവൾക്ക് ഉത്തരമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
പക്ഷേ, ഇപ്പോൾ അവൾക്ക് ഉത്തരമില്ലാത്തതിൽ അസ്വസ്ഥതയുമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
അവൾക്ക് വേണ്ടിയിരുന്നത് മറ്റൊരു ഉത്തരമായിരുന്നില്ല.
ഉത്തരം തേടുന്നവൾ ആരാണെന്ന് അറിയുകയായിരുന്നു.
ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം, ഒരു വൈകുന്നേരം അവൾ ഭാരതപ്പുഴയുടെ തീരത്തേക്കു നടന്നു.
മഴക്കാലം പൂർണമായി പിൻവാങ്ങിയിരുന്നില്ല. പുഴയിൽ വെള്ളമുണ്ടായിരുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ ഒഴുക്ക് ശക്തമായിരുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ മണൽത്തിട്ടകളെ തഴുകിക്കൊണ്ട് വെള്ളം നിശ്ശബ്ദമായി നീങ്ങി.
പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്ത് സൂര്യൻ താഴ്ന്നിറങ്ങുകയായിരുന്നു.
ആകാശത്തിന്റെ നിറം പുഴയിൽ പ്രതിഫലിച്ചു. വെള്ളത്തിൽ തെളിഞ്ഞിരുന്ന ചുവപ്പും സ്വർണവും ഒഴുക്കിനൊപ്പം വിറച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
ഭദ്ര ചെരുപ്പുകൾ അഴിച്ചുവെച്ചു.
മണലിലൂടെ പതുക്കെ നടന്നു.
പുഴയുടെ ശബ്ദം അവൾക്ക് പരിചിതമായിരുന്നു. കുട്ടിക്കാലത്ത് കേട്ടിട്ടുള്ള അതേ ശബ്ദം. എന്നാൽ ഇന്ന് അതിന് മറ്റൊരു അർഥമുണ്ടെന്നു തോന്നി.
പുഴ ഒഴുകുന്നു.
അത് ഒരിക്കലും ഒരേ വെള്ളമല്ല.
എന്നിട്ടും നമ്മൾ അതിനെ ഒരേ പുഴയെന്നു വിളിക്കുന്നു.
മനുഷ്യനും അങ്ങനെയല്ലേ?
ശരീരം മാറുന്നു. ചിന്തകൾ മാറുന്നു. ആഗ്രഹങ്ങൾ മാറുന്നു. ഓർമകൾ മാറുന്നു. ഇന്നലെ താനായിരുന്ന വ്യക്തിയിൽനിന്ന് ഇന്ന് താൻ വ്യത്യസ്തയാണ്.
എന്നിട്ടും, ഈ മാറ്റങ്ങളുടെയെല്ലാം നടുവിൽ ‘ഞാൻ’ എന്നൊരു ബോധം നിലനിൽക്കുന്നു.
എന്താണത്?
ഓർമകളുടെ തുടർച്ചയോ?
ശരീരത്തിന്റെ അനുഭവമോ?
അതോ, എല്ലാം അറിയുന്നുവെന്ന് തോന്നുന്ന മറ്റെന്തെങ്കിലുമോ?
ചോദ്യങ്ങൾ അവളുടെ ഉള്ളിൽ ഒന്നിനുപുറകെ ഒന്നായി ഉയർന്നു.
അപ്പോഴാണ് അവൾ അയാളെ കണ്ടത്.
പുഴയുടെ തീരത്ത്, ഒരു വലിയ പാറയുടെ അരികിൽ, അയാൾ ഇരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
അതേ താടിക്കാരൻ.
അതേ നിശ്ശബ്ദമായ മുഖം.
അതേ ശാന്തമായ കണ്ണുകൾ.
അവൾ പെട്ടെന്ന് നിന്നുപോയി.
ഒരു നിമിഷത്തേക്ക് അവൾക്ക് തന്റെ കണ്ണുകളെ വിശ്വസിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
നേപ്പാളിലെ ആ മഠത്തിൽ കണ്ട മനുഷ്യൻ!
അവളുടെ ചിന്തകളിൽ പലവട്ടം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട മനുഷ്യൻ!
ഇപ്പോൾ ഇവിടെ?
ഭാരതപ്പുഴയുടെ തീരത്ത്?
അയാൾ അവളെ നോക്കി.
പുഞ്ചിരിച്ചു.
ആ പുഞ്ചിരിയിൽ അത്ഭുതമില്ലായിരുന്നു. അവളെ പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്ന ഒരാളുടെ സ്വാഭാവികത മാത്രമായിരുന്നു അതിൽ.
“വരൂ, ഭദ്രാ.”
അവൾ അനങ്ങിയില്ല.
അയാൾ വീണ്ടും പറഞ്ഞു:
“ഇത്രയും ദൂരം നടന്നിട്ട് പുഴയുടെ അരികിൽ വന്നുനിൽക്കാനാണോ?”
അവൾക്ക് പെട്ടെന്ന് ദേഷ്യം തോന്നി.
“നിങ്ങൾ ഇവിടെ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്?”
“ഞാനോ?”
അയാൾ ചുറ്റും നോക്കി.
“ഇവിടെ ഇരിക്കുകയാണ്.”
“അത് എനിക്കും കാണാം. നിങ്ങൾ എങ്ങനെ ഇവിടെ എത്തി എന്നാണു ഞാൻ ചോദിച്ചത്.”
“ഞാൻ എങ്ങനെ ഇവിടെ എത്തി എന്നതാണോ നിനക്കറിയേണ്ടത്? അതോ, ഞാൻ ഇവിടെ ഉണ്ടെന്ന കാര്യമാണോ നിന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നത്?”
അവൾ മിണ്ടാതിരുന്നു.
അയാൾ ചോദ്യം ആവർത്തിച്ചില്ല.
പുഴ ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
ഭദ്ര അയാളുടെ മുഖത്തേക്ക് സൂക്ഷിച്ചുനോക്കി. എന്തെങ്കിലും സൂചന കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ.
അയാൾ യഥാർഥത്തിൽ അവളുടെ മുന്നിലുണ്ടോ?
അതോ, താൻ നിരന്തരം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ മനുഷ്യന്റെ രൂപം തന്റെ മനസ്സ് സൃഷ്ടിച്ചതാണോ?
അവൾക്ക് ഭയം തോന്നിയില്ല.
പക്ഷേ, ആ സംശയം അവളെ അസ്വസ്ഥയാക്കി.
“ഞാൻ നിങ്ങളെ ഇവിടെ പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല.”
“നീ എന്നെ എവിടെയാണ് പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നത്?”
“ഒരിടത്തും.”
“അപ്പോൾ പ്രതീക്ഷിക്കാത്തിടത്ത് കണ്ടതെന്തിനാണ് അത്ഭുതമാകുന്നത്?”
അവൾ ദീർഘമായി ശ്വാസമെടുത്തു.
“നിങ്ങൾ ശരിക്കും ഇവിടെയുണ്ടോ?”
അയാൾ അവളെ നോക്കി.
“ഭദ്രാ, നിനക്ക് എന്താണ് യഥാർഥമെന്ന് തോന്നുന്നത്?”
“ഞാൻ കാണുന്നതും കേൾക്കുന്നതും അനുഭവിക്കുന്നതും.”
“സ്വപ്നത്തിൽ നീ കാണുകയും കേൾക്കുകയും അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നില്ലേ?”
അവൾ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
“സ്വപ്നം കാണുമ്പോൾ അത് സ്വപ്നമാണെന്ന് നിനക്കറിയാമോ?”
“എപ്പോഴും ഇല്ല.”
“അപ്പോൾ നീ കാണുന്നതെല്ലാം യഥാർഥമാണെന്ന് പറയാൻ കഴിയുമോ?”
“ഇല്ല.”
“നീ കാണുന്നതെല്ലാം മിഥ്യയാണെന്നും പറയാൻ കഴിയുമോ?”
ഭദ്ര അയാളുടെ കണ്ണുകളിലേക്ക് നോക്കി.
അവൾക്ക് മറുപടിയുണ്ടായിരുന്നില്ല.
അയാൾ പാറയിൽനിന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
“നീ ഇപ്പോൾ ഒരു പുതിയ വിശ്വാസം കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു, ഭദ്രാ. ഈ പ്രപഞ്ചം ഒരു സ്വപ്നമാണെന്ന്.”
അവൾ അമ്പരന്നു.
“ഞാൻ നിങ്ങളോട് അതു പറഞ്ഞിട്ടില്ലല്ലോ.”
“എന്നോട് പറയേണ്ടതുണ്ടോ?”
അയാളുടെ ശബ്ദം ശാന്തമായിരുന്നു.
“പക്ഷേ, ഒരു കാര്യം ഓർക്കണം. ലോകം സ്വപ്നമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നതും ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നിന്റെ ധാരണയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതും രണ്ടാണ്. ഒന്നാമത്തേത് മറ്റൊരു വിശ്വാസമാകാം. രണ്ടാമത്തേത് അന്വേഷണമാണ്.”
അവൾ പുഴയിലേക്ക് നോക്കി.
“അപ്പോൾ ഞാൻ എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്?”
“ആദ്യം, നീ എന്താണ് വിശ്വസിക്കുന്നതെന്ന് തിരിച്ചറിയുക. പിന്നെ, എന്താണ് നേരിട്ട് അറിയുന്നതെന്ന് ചോദിക്കുക. ഈ രണ്ടിനെയും ഒരുമിച്ചുകൂട്ടരുത്.”
അവൾ വീണ്ടും അയാളുടെ മുഖത്തേക്ക് നോക്കി.
“നിങ്ങൾ എന്റെ ഗുരുവാകാൻ സമ്മതിച്ചിട്ടില്ല.”
“നീ ഇപ്പോഴും ഒരു ഗുരുവിനെ അന്വേഷിക്കുകയാണോ?”
“എനിക്ക് അറിയില്ല.”
“നല്ലത്.”
അവൾക്ക് ചിരിവന്നു.
“അറിയില്ലെന്ന് പറയുന്നതാണോ നല്ലത്?”
“അറിയാത്ത കാര്യത്തെ അറിയില്ലെന്ന് പറയാൻ കഴിയുന്നത്, അറിയാത്ത കാര്യത്തിന് ഒരു പേര് നൽകി അതിനെ അറിവായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിനെക്കാൾ നല്ലതാണ്.”
അവൾ പാറയുടെ അരികിൽ ഇരുന്നു.
ആദ്യമായി, അയാളുടെ മുന്നിൽ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാനുള്ള തിടുക്കം അവൾക്കുണ്ടായിരുന്നില്ല.
കുറച്ചുനേരം അവർ മൗനത്തിലിരുന്നു.
പുഴയുടെ ഒഴുക്കിനിടയിൽ ഒരു ഉണങ്ങിയ ഇല ചുറ്റിത്തിരിഞ്ഞുകൊണ്ട് മുന്നോട്ടുപോയി.
ഭദ്ര അതിനെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
“എനിക്ക് ഉണരണം,” അവൾ പതുക്കെ പറഞ്ഞു.
“എന്തിൽനിന്ന്?”
“ഈ സ്വപ്നത്തിൽനിന്ന്.”
“ഉണർന്നാൽ നീ എന്തു പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു?”
“എല്ലാം മനസ്സിലാകുമെന്ന്.”
അയാൾ ചെറുതായി ചിരിച്ചു.
“അപ്പോൾ നീ ഉണരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് സത്യത്തെ അറിയാനാണോ, അതോ നിന്റെ എല്ലാ ചോദ്യങ്ങൾക്കും ഉത്തരങ്ങൾ ലഭിക്കാനാണോ?”
ഭദ്ര അയാളെ നോക്കി.
ആ ചോദ്യം അവൾ പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല.
“രണ്ടും തമ്മിൽ വ്യത്യാസമുണ്ടോ?”
“ഉണ്ട്. സത്യത്തെ അറിയണമെന്ന ആഗ്രഹം നിന്നെ ചോദ്യങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കും. എല്ലാ ചോദ്യങ്ങൾക്കും ഉത്തരങ്ങൾ വേണമെന്ന ആഗ്രഹം ചിലപ്പോൾ നിന്നെ പുതിയ വിശ്വാസങ്ങളുടെ തടവുകാരിയാക്കും.”
അവൾക്ക് തന്റെ ഉള്ളിൽ എന്തോ പതുക്കെ തുറക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി.
ഇതുവരെ അവൾ ശാന്തിയെ തേടുകയായിരുന്നു.
ഇപ്പോൾ അവൾ ശാന്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള തന്റെ സങ്കൽപ്പത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ഇതുവരെ അവൾ മോക്ഷത്തെ ഒരു ലക്ഷ്യമായി കണ്ടിരുന്നു.
ഇപ്പോൾ ആ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് ഓടുന്നവളെ തിരിച്ചറിയാൻ ശ്രമിക്കുകയാണ്.
“എങ്കിൽ,” അവൾ ചോദിച്ചു, “മോക്ഷം എന്താണ്?”
അയാൾ ഉടൻ മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.
സൂര്യൻ മലകളുടെ പിന്നിലേക്കു മറഞ്ഞിരുന്നു. പുഴയുടെ മുകളിലെ സ്വർണനിറം പതുക്കെ മാഞ്ഞു. കാറ്റിൽ തണുപ്പ് കൂടിത്തുടങ്ങി.
അയാൾ അവളെ നോക്കി പറഞ്ഞു:
“നാളെ ഇതേ സമയത്ത് ഇവിടെ വരൂ.”
“എന്തിന്?”
“നിന്റെ ചോദ്യവുമായി.”
“നിങ്ങൾ ഉത്തരം പറയില്ലേ?”
“നിനക്ക് ഉത്തരം കേൾക്കണമെങ്കിൽ പലരെയും കണ്ടെത്താം, ഭദ്രാ. പക്ഷേ, നിന്റെ ചോദ്യം എവിടെനിന്നാണ് ഉയരുന്നതെന്ന് കാണണമെങ്കിൽ കുറച്ചുകൂടി ക്ഷമിക്കണം.”
അവൾ അയാളെ സൂക്ഷിച്ചുനോക്കി.
“നിങ്ങൾ ശരിക്കും എന്റെ മുന്നിലുണ്ടോ എന്ന് എനിക്ക് ഇപ്പോഴും ഉറപ്പില്ല.”
“അങ്ങനെയെങ്കിൽ ആ സംശയത്തെയും കൂടെ കൊണ്ടുവരൂ.”
അയാൾ പുഴയുടെ മറുകരയിലേക്ക് നോക്കി.
“എല്ലാം വിശ്വസിക്കണമെന്നില്ല. എല്ലാം തള്ളിക്കളയണമെന്നുമില്ല. നോക്കുക. ശ്രദ്ധിക്കുക. അന്വേഷിക്കുക.”
ഭദ്ര എഴുന്നേറ്റു.
അവൾ കുറച്ചുദൂരം നടന്നശേഷം തിരിഞ്ഞുനോക്കി.
അയാൾ അപ്പോഴും പാറയുടെ അരികിലുണ്ടായിരുന്നു.
അവൾ വീണ്ടും മുന്നോട്ടു നടന്നു.
വീട്ടിലെത്തുന്നതുവരെ അവളുടെ മനസ്സിൽ ഒരേയൊരു ചോദ്യമായിരുന്നു.
തന്റെ ജിജ്ഞാസ സൃഷ്ടിച്ച ഒരു രൂപമാണോ അയാൾ? അതോ, താൻ സൃഷ്ടിച്ചുവെന്ന് കരുതുന്ന ലോകത്തിനപ്പുറം സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു മനുഷ്യനോ?
അവൾക്ക് ഉത്തരമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
പക്ഷേ, നാളെയെക്കുറിച്ച് അവൾക്ക് ഒരു കൗതുകമുണ്ടായിരുന്നു.
ആദ്യമായി, മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള വഴി എവിടെയാണെന്ന് അറിയുന്നതിനേക്കാൾ, ആ വഴി അന്വേഷിക്കുന്നവൾ ആരാണെന്ന് അറിയാനായിരുന്നു അവളുടെ ആഗ്രഹം.
ഭാരതപ്പുഴ അപ്പോഴും ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
അതിന് ഭദ്രയുടെ ചോദ്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഒന്നും അറിയേണ്ടതില്ലായിരുന്നു.
എന്നിട്ടും, ആ ചോദ്യങ്ങളുടെ സാക്ഷിയായി അത് അവിടെത്തന്നെയുണ്ടായിരുന്നു.
തുടരും…
